• 

Β’ Μέρος

Πηγή: περιοδικό Διάλογος, τεύχος 44, 2006

 

Ο διαλογισμός

Αντίθετα με τις γυμναστικές ασκήσεις, οι σωματικές ασκήσεις της γιόγκα (ασάνες) δεν σχετίζονται με κίνηση, αλλά στοχεύουν να ακινητοποιήσουν το σώμα. Αντίστοιχα και οι αναπνευστικές ασκήσεις της γιόγκα (πρανα γιάμα) δεν στοχεύουν σε καλύτερη αναπνοή, αλλά στη μείωση ή την παύση της αναπνοής11 . Όταν λοιπόν ο ασκούμενος έχει φτάσει στην τέταρτη βαθμίδα της γιόγκα και έχει επιτύχει την ακινησία του σώματος σε συγκεκριμένες στάσεις και την επιβράδυνση της αναπνοής του, είναι έτοιμος να ξεκινήσει το διαλογισμό.

Με απλά λόγια ο διαλογισμός ορίζεται ως «η είσοδος σε μία κατάσταση αλλαγμένης συνείδησης μέσω ασκήσεων γιόγκα, ελέγχου της αναπνοής, με τη χρήση κάποιου μάντρα κτλ. Συνδεδεμένες με τις ανατολικές μεταφυσικές φιλοσοφίες, τη Νέα Εποχή και/ή τις Ανατολικές θρησκείες, οι τεχνικές αυτές υποβοηθούν το άδειασμα του μυαλού ή την αναστολή της κριτικής σκέψης»12. Μάλιστα, «ο διαλογισμός βρίσκεται στην καρδιά του μηνύματος του Βούδα»13 και «είναι μία σημαντική βουδιστική άσκηση που βοηθά τον αναζητητή να υπερβεί τη διαχωρισμένη ατομική του υπόσταση και να ανακαλύψει τη “Φύση του Βούδα”»14. Οι ανατολικές πρακτικές ενθαρρύνουν τη συγκέντρωση της προσοχής ώστε να καθηλωθεί ο νους και να αποκοπεί από τα γύρω φαινόμενα. Αυτή η στροφή προς τα μέσα συνοδεύεται από πλήθος τεχνικών όπως η συγκέντρωση της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο σημείο15. Ο νους «εστιάζεται» σε ένα αντικείμενο (σε ένα λουλούδι, έναν κρύσταλλο, τη φλόγα ενός κεριού, την εικόνα του γκουρού, του Βούδα ή ακόμα και του Χριστού), σε ένα μέρος του σώματος, στην αναπνοή, ή σε κάποιο μάντρα κτλ. Τι είναι τα μάντρα; τα μάντρα είναι συγκεκριμένες «ιερές» λέξεις ή συλλαβές που αναφέρονται σε Ινδουιστικές θεότητες και πρέπει να επαναλαμβάνονται συνεχώς. «Τα μάντρα δεν είναι κατασκευάσματα ανθρώπου. σε βαθιές καταστάσεις διαλογισμού φωτισμένοι ασκητές ή γιόγκι τα είδαν ή τα άκουσαν, τα ανέσυραν, ενώ βρίσκονταν σε υπερβατική συνειδησιακή κατάσταση… Τα μάντρα σχεδόν πάντα απευθύνονται προς κάποια θεότητα και διατυπώνονται με συλλαβές ή λέξεις που στην κάθε περίπτωση σχετίζονται με τη θεότητα αυτή»16. «Το πιο ιερό μάντρα των Ινδουιστών είναι το Όμ, η Υπέρτατη Αλήθεια, ο ήχος από τον οποίο δημιουργήθηκε το σύμπαν»17 .

 

Στη Δύση, για ευνόητους λόγους, ο θρησκευτικός πυρήνας του διαλογισμού συχνά αποσιωπάται. Όμως, στην πραγματικότητα, με το διαλογισμό «αφυπνίζεται κανείς ως προς τη δήθεν θεϊκότητά του και συνειδητοποιεί την ταύτισή του με το Απόλυτο Μπράχμαν του Ινδουισμού ή το Κενό του Βουδισμού»18 .

Παραθέτουμε μέρος διαλογισμού από το Γιόγκι Μπατζάν: «Κάθισε και κλείσε τα μάτια σου. Χρησιμοποίησε την ενέργειά σου… Κάθισε σε μία στάση που είναι αναπαυτική για το σώμα σου με τη σπονδυλική σου στήλη ίσια20... Τώρα άρχισε να φαντάζεσαι πως είσαι το πιο μεγαλειώδες αυτόφωτο πλάσμα. Είσαι μεγαλειώδης, μεγαλειώδης, μεγαλειώδης, μεγαλειώδης… ένα τέλεια φωτισμένο πλάσμα... Άσε τη σκέψη του μεγαλείου να σε πλημμυρίσει. Είσαι το σύμπαν. Είσαι το Άπειρο Ένα. Είσαι η Ύπαρξη των υπάρξεων, το Ανώτατο Όν. Προσηλώσου σε αυτή τη σκέψη»21. Από αυτό το ενδεικτικό απόσπασμα καταλαβαίνει κανείς  ότι ο διαλογισμός δεν είναι μέθοδος χαλάρωσης ή καταπολέμησης του στρές, αλλά μία γκουρουιστική μέθοδος, που οδηγεί στην αυτοπραγμάτωση22 .

Πόσο απέχουν όλα αυτά από τη Χριστιανική διδασκαλία είναι νομίζω σαφέστατο. Ο Χριστιανός, διατηρώντας την ελευθερία του και τη λογική του σκέψη, στρέφεται έξω από αυτόν, στον ένα, αληθινό, προσωπικό Θεό της Αγάπης τον οποίο και επικαλείται με ταπείνωση, χωρίς την ψευδή πεποίθηση ότι θα αυτολυτρωθεί μέσω τεχνικών. Ενώ το αποτέλεσμα του διαλογισμού23 είναι η καλλιέργεια εωσφορικού εγωισμού, το ψυχασθενικό κλείσιμο στον εαυτό, η απώλεια του εαυτού, η διάλυση της προσωπικότητας.

Αθώα γιόγκα;

Η γιόγκα, όπως προσπαθήσαμε να δείξουμε και όπως αποδεικνύει η ιστορία, οι μέθοδοι και ο στόχος της, αποτελεί αναμφισβήτητα θρησκευτική πρακτική24, η οποία έχει σήμερα μια τρομακτική εξάπλωση σε χώρες χριστιανικές. Από τα Βουδιστικά μοναστήρια η γιόγκα έχει περάσει στα σαλόνια της Δύσης. τη συναντά κανείς σε ποικίλες ομάδες Ινδουιστικού και Βουδιστικού προσανατολισμού, σε πλήθος νεοεποχίτικων αποκρυφιστικών ομάδων και παραθρησκευτικών οργανώσεων, τη συναντά κανείς σε γυμναστήρια, σχολές χορού, ακόμα και σε σχολεία. Υπάρχουν πολλά κέντρα και ομάδες στην Ελλάδα που οργανώνουν μαθήματα γιόγκα, ακόμα και για εγκύους και για παιδιά σχολικής και προσχολικής ηλικίας. Λένε ότι η γιόγκα απευθύνεται σε ανθρώπους κάθε φυλής, θρησκείας ή δόγματος. Ο καθένας βεβαίως είναι ελεύθερος να ασπαστεί τον Ινδουισμό, τον Βουδισμό και τις όποιες θρησκευτικές πρακτικές θέλει, αλλά εν γνώσει του και όχι πλανώμενος. Και οπωσδήποτε γνωρίζοντας  ότι όλοι οι δρόμοι δεν οδηγούν στο Θεό. για το Χριστιανό η γιόγκα είναι ασυμβίβαστη με τη διδασκαλία και τα δόγματα της πίστεώς του. Για να ασκήσεις τη γιόγκα χρειάζεται να αποδεχτείς εξωχριστιανικά δόγματα όπως τις δοξασίες περί απρόσωπου θεού, μετενσαρκώσεως, αυτολυτρώσεως μέσω τεχνικών, την ύπαρξη και τη χειραγώγηση μυστικιστικής «ενέργειας» κτλ. για το Χριστιανό όλα αυτά συγκρούονται με τη Χριστιανική του ιδιότητα. Αφού, όπως μας λένε οι ίδιοι οι δάσκαλοι της γιόγκα, «και μόνο με τις σωματικές ασκήσεις μπορεί κανείς να οδηγηθεί σε πνευματικό μονοπάτι»25. Όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει ο καθηγητής Johannes Aagaard, «η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που ασκούν γιόγκα οδηγούνται εκεί όπου δεν είχαν πρόθεση να πάνε. Μεταβάλλονται σε ανθρώπους με νέες αξίες, εξινδουΐζονται, και αυτό δεν ήταν καθόλου η πρόθεσή τους»26 .

Πέρα από τη σταδιακή μύηση σε αντιχριστιανικές διδασκαλίες, η γιόγκα συνεπάγεται και σωματικούς κινδύνους. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι η ίδια η Ένωση Γιόγκα στην Αμερική λέει ότι τα παιδιά κάτω των 16 ετών δεν πρέπει να κάνουν γιόγκα, διότι αυτή μπορεί να βλάψει το σώμα τους27 .

Στα αρχαία κείμενα αναφέρονται πολλές προειδοποιήσεις  ότι ακόμα και «η χάθα γιόγκα είναι επικίνδυνο εργαλείο»28. Επιπλέον, θα πρέπει να τονιστεί ότι «το μυαλό τόσο στον Ινδουισμό όσο και στο Βουδισμό θεωρείται μέρος του υλικού σώματος και συνεπώς εμπόδιο για την πνευματική αφύπνιση. Ο διαλογισμός έχει σχεδιαστεί για να παρακάμψει το μυαλό, χρησιμοποιώντας ειδικές αναπνευστικές τεχνικές»29 . Δυστυχώς, όπως τονίζουν κορυφαίοι Αμερικανοί θρησκειολόγοι, «ελάχιστη αμφιβολία υπάρχει ότι τα περισσότερα συστήματα διαλογισμού πρέπει να ταξινομηθούν ως εκπαίδευση στον αποκρυφισμό»30 . Οι αυθεντίες στο διαλογισμό επισημαίνουν  ότι «ο διαλογισμός που περιλαμβάνει γιογκικές στάσεις του σώματος και τεχνικές αναπνοής ξυπνά απόκρυφες ενέργειες και επιφέρει ψυχικές μεταβολές… ο παλιός άνθρωπος παύει να υπάρχει και αντικαθιστάται από μία εντελώς νέα προσωπικότητα»31. Ο τρόπος βίωσης της πραγματικότητας αλλάζει32 και, όπως συμπεραίνουν οι ειδικοί, ποικίλα ψυχολογικά προβλήματα συνδέονται με το διαλογισμό.

Χαρακτηριστικά αναφέρουμε τη μελέτη δύο ψυχιάτρων στην Αμερική, οι οποίοι παρακολούθησαν για μία δεκαετία εκατοντάδες διαλογιζόμενους. στη μελέτη αυτή με τίτλο «Ψυχιατρικές επιπλοκές της πρακτικής του διαλογισμού» αναπτύσσονται οι παθολογικές και άλλες παρενέργειες του διαλογισμού33. Επίσης, η Margaret Singer, που ήταν κλινική ψυχολόγος και ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Berkley, κορυφαία ερευνήτρια στον τομέα της ψυχοσωματικής ιατρικής και εξειδικευμένη στις σέκτες34, παρακολουθώντας πάνω από 70 άτομα που ασκούσαν διαλογισμό από 417 χρόνια, κατέγραψε κάποιες από τις βλάβες που παρουσίαζαν συχνά για πολλά έτη οι διαλογιζόμενοι35: απότομη διακοπή συνειδήσεως, προσβολές άγχους, δυσκολίες στη μνήμη, έλλειψη ορίων, ανάρμοστα και ασύνδετα συναισθηματικά ξεσπάσματα, μακροχρόνια συναισθηματική ισοπέδωση, τινάγματα μυών, σπασμούς, οπτικές ψευδαισθήσεις κ.α. Μεγάλο μέρος της συναφούς επιστημονικής έρευνας καταδεικνύει ότι ο άνθρωπος που διαλογίζεται «διακινδυνεύει τη σωματική, διανοητική και πνευματική του υγεία»36. Ανάμεσα στους κινδύνους που κρύβει η γιόγκα αναφέρονται και «η υπερβολική εσωστρέφεια, πνευματικός ηδονισμός, παλινδρόμηση… και συναισθηματική καθήλωση στον Γκουρού»37.

Οι μελέτες των ειδικών, αλλά και οι μαρτυρίες ανθρώπων που έκαναν γιόγκα αναφέρουν, συν τοις άλλοις, «συναισθηματικές διαταραχές, έντονα αισθήματα φόβου, κατάθλιψη, δραματικές αλλαγές στη διάθεση, έντονα ξεσπάσματα θυμού, πόνους, απώλεια της αίσθησης του σώματος, προσωρινή ή μόνιμη απώλεια της λογικής…»38. Ο ίδιος ο γκουρού Ραζνίς λέει: «Η εμπειρία του βαθέως διαλογισμού είναι ακριβώς όπως ο θάνατος… Όταν συμβαίνει τόσο ξαφνικά, ή το σώμα υποφέρει ή το μυαλό… μερικοί άνθρωποι μπορούν να τρελαθούν»39. Ενδεικτικά αναφέρουμε αυτό που ο γκουρού Μουκτανάντα περιγράφει ως διαλογιστική εμπειρία του: «Ήμουν σε τρομακτική κατάσταση. Η αναπνοή μου άλλαξε, η κοιλιά μου γέμιζε με αέρα, όταν εισέπνεα η αναπνοή κρατιόταν μέσα μου. Το μυαλό μου είχε αρρωστήσει από το φόβο… Άρχισα να βλέπω μικρά ανθρωπάκια και να παρακολουθώ την τρέλα μου. Το σώμα μου άρχισε να τινάζεται. Τώρα δεν ήμουν εγώ που διαλογιζόμουν. Ο διαλογισμός, μου επιβαλλόταν… Έβλεπα το σώμα μου να καίγεται… Μόλις τελείωσαν όλα ο Μουκτανάντα συμπέρανε ότι είχε φωτιστεί»40. Πολλές παρόμοιες μαρτυρίες μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι αυτό που στη Δύση συχνά χαρακτηρίζεται ως «τρέλα, κατοχή από πνεύματα ή δαιμονοληψία» στην Ανατολή ορίζεται ως «φωτισμός»41. Και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις ανθρώπων που ξεκίνησαν πειραματιζόμενοι με την «αθώα» γιόγκα και κατέληξαν στην τρέλα και στο δαιμονισμό42, σε επικοινωνίες με πνεύματα, που άλλοτε αναγνωρίζονται ως κακά, άλλοτε εκλαμβάνονται ως «θεοί» που «κατευθύνουν» τον οικοδεσπότη που τα «φιλοξενεί». Συχνά οι συνέπειες είναι τραγικές.

Αντί επιλόγου

Επειδή δεν γνωρίζουμε ούτε την απόκρυφη παράδοση ούτε τη δυναμική της πνευματικής εξαπάτησης θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. και όποιος στοχεύει σε σωματική άσκηση, ας διαλέξει ένα πρόγραμμα που θα έχει στόχο τη σωματική άσκηση και όχι την ένωση με το «θείο».

Όλα αυτά τα καταθέσαμε χωρίς να έχουμε τίποτα απολύτως εναντίον των δασκάλων ή των ασκούμενων στη γιόγκα, τους οποίους και σεβόμαστε, αλλά θεωρώντας ότι κάποια σύντομα πορίσματα μακρόχρονης μελέτης πάνω στο θέμα θα πρέπει να είναι διαθέσιμα σε όποιον καλοπροαίρετα αναζητεί και θέλει να μάθει αλήθειες που συχνά αποσιωπώνται. Η αλήθεια πάντα ελευθερώνει. Και ο πραγματικός αναζητητής είναι πάντα ανοιχτός προς την αλήθεια.

Υποσημειώσεις

11.    http://www.dci.dk/artikel=334

12.    http://www.watchman.org/cat95.htm

13.     “The World’s Religions“, ένθ. ανωτ., σελ. 201.

14.    “Ο Πλήρης Οδηγός του Παγκόσμιου Μυστικισμού”, ένθ. ανωτ., σελ. 71.

15.    Titmuss Christopher, “Η δύναμη του διαλογισμού“, Κοχλίας, 2005, σελ. 7.

16.    “Ο κόσμος της γιόγκα”, ένθ. ανωτ., σελ. 323.

17.    “Harper’s Εγκυκλοπαίδεια Μυστικιστικών και Παραφυσικών Εμπειριών”, ένθ. ανωτ., σελ. 427.

18.    “Encyclopedia of New Age Beliefs”, ένθ. ανωτ., σελ. 346.

19.    “Ο κόσμος της γιόγκα”, ένθ. ανωτ., σελ. 360.

20.    Η σπονδυλική στήλη πρέπει να είναι ίσια, όχι για λόγους ορθοπεδικής υγείας, αλλά για να μπορεί να «ρέει η ενέργεια».

21.    “Κουνταλίνι Γιόγκα”, ένθ. ανωτ., σελ. 177.

22.    + π. Αλεβιζόπουλου Αντωνίου, “Διαλογισμός ή προσευχή;”, έκδ. Διάλογος, 1977.

23.    Σύμφωνα με καταγεγραμμένες μαρτυρίες πρώην διαλογιζόμενων.

24.    www.apologeticsindex.org/y06.html

25.    Στο αρχείο μας.

26.    http://www.dci.dk/artikel=334

27.    http://www.navpress.com/EPubs/DisplayArticle/3/3.20.9.html

28.    http://www.ankerberg.org/Articles.newage/NA0902W2.html

29.    http://cana.userworld.com/cana_meditation.html

30.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 395.

31.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 222-223.

32.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 390.

33.    Epstein Mark & Lieff Jonathan, “Psychiatric Complications of Meditation Practice”, in “The Journal of Transpersonal Psychology“, vol. 13, no 2, 1981.

34.    Η Margaret Thaler Singer (1921-2003) στην καριέρα της συμβούλευσε και πήρε συνεντεύξεις από 3.000 μέλη και πρώην μέλη σεκτών και τους συγγενείς και φίλους τους.

35.    Singer Thaler Margaret, “Cults in Our Midst The Continuing Fight Against their Hidden Menace“, John Wiley, 2003, κεφ. 6.

36.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 396.

37.    “Harper’s Εγκυκλοπαίδεια Μυστικιστικών και Παραφυσικών Εμπειριών”, ένθ. ανωτ., σελ. 101.

38.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ. στα κεφάλαια «Γιόγκα» και «Διαλογισμός» και στο αρχείο μας.

39.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 237.

40.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 393

41.    “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 397.

42.     “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ένθ. ανωτ., σελ. 223.